KTrB 06 - Kinh Ước nguyện

• Sự thật về Vô thường (Anicca): Thấy rõ mọi thứ trên đời (tiền tài, danh vọng, sức khỏe, cảm xúc vui buồn, và cả cơ thể này) đều liên tục thay đổi trong từng tích tắc, không có gì đứng yên.
• Sự thật về Khổ (Dukkha): Bản chất của vạn vật là thay đổi, nên nếu ta cố bám chấp, mong muốn chúng giữ nguyên theo ý mình thì chắc chắn ta sẽ bị bất an, thất vọng và khổ đau.
• Sự thật về Vô ngã (Anattā): Thấy rõ không có một cái "Tôi" hay một cái "Ngã" nào độc lập, bất biến. Cơ thể và tâm trí này chỉ là một chuỗi các yếu tố (thân xác, cảm thọ, suy nghĩ...) do duyên hợp lại mà thành.

• Năng lượng phá hủy ảo tưởng: Giống như một ngọn đèn pha rọi vào bóng tối. Khi ánh sáng (Tuệ) bật lên, bóng tối của sự mê muội (Vô minh) tự động biến mất. Bạn sẽ không còn bị các ảo tưởng về sự bền vững, sự hoàn hảo đánh lừa.
• Năng lượng làm mát tâm hồn: Khi đối diện với biến cố (mất việc, chia tay, bệnh tật), người không có năng lượng quán chiếu sẽ gào khóc, oán trách. Người có năng lượng quán chiếu sẽ thấy "À, điều này đến vì có đủ nhân duyên, và nó cũng sẽ đi vì nó là vô thường". Sự thấu hiểu này sinh ra một nguồn năng lượng bình an, bất động trước sóng gió.

• Khi bạn bị người khác xúc phạm:
  • Nếu không có Tuệ: Bạn thấy cái "Tôi" của mình bị tổn thương, bạn nổi giận và tìm cách trả đũa.
  • Khi có năng lượng quán chiếu: Bạn nhìn thấy cơn giận của họ chỉ là một hiện tượng tâm lý nhất thời (vô thường). Bạn thấy họ đang đau khổ nên mới phun ra những lời độc hại. Bạn không tiếp nhận lời đó, cái "Tôi" không bị tổn thương, cơn giận trong bạn không khởi lên.
• Khi bạn mua một món đồ hiệu đắt tiền:
  • Nếu không có Tuệ: Bạn nghĩ món đồ này sẽ làm mình hạnh phúc mãi mãi và giúp mình sang trọng hơn trong mắt người khác (bám chấp vào danh, sắc).
  • Khi có năng lượng quán chiếu: Bạn biết niềm vui này chỉ kéo dài vài ngày rồi sẽ chán (vô thường), và giá trị của bạn nằm ở đạo đức chứ không nằm ở miếng vải hay logo thương hiệu. Bạn dùng nó nhưng không bị nó làm khổ.

1. Văn tuệ (Học hỏi): Nghe, đọc và học các sự thật về quy luật cuộc sống (như luật nhân quả, vô thường).
2. Tư tuệ (Tư duy): Đem những điều đã học ra chiêm nghiệm, quan sát xem có đúng với thực tế cuộc sống của mình không.
3. Tu tuệ (Thực chứng): Đây là bước quan trọng nhất. Thông qua việc giữ tâm tĩnh lặng (Thiền định), bạn trực tiếp quan sát các cảm xúc, suy nghĩ của mình sinh ra rồi diệt đi mà không can thiệp. Lúc này, "Tuệ" trở thành một cái thấy tự nhiên, một nguồn năng lượng sống thực sự của bạn chứ không còn là lý thuyết.

• Giới (Sīla) có nghĩa là đức hạnh, phẩm chất đạo đức, hay thói quen sống lành mạnh.
• Thành tựu viên mãn giới luật nghĩa là một người đã rèn luyện các hành vi về Thân (hành động) và Khẩu (lời nói) của mình đạt đến sự trong sạch, tự nhiên, không còn tỳ vết. Họ không còn làm tổn hại đến mình và đến các chúng sinh khác.

• Họ giữ giới không phải vì sợ bị phạt hay sợ xuống địa ngục, mà vì lòng tôn trọng và tình yêu thương.
• Họ không sát sanh vì tôn trọng sự sống của muôn loài. Họ không trộm cắp vì tôn trọng tài sản của người khác. Họ không nói dối vì tôn trọng sự thật và niềm tin.

"Giới thanh tịnh thì tâm không hối hận. Không hối hận thì tâm được an vui." Giới chính là nền móng để xây dựng ngôi nhà Định và Tuệ.

• Tịch tĩnh nghĩa là lặng lẽ, vắng lặng, bình yên và bất động.
• Nội tâm tịch tĩnh (Định) là trạng thái tâm trí gom tụ về một điểm, không còn bị phân tán, nhảy nhót bởi các suy nghĩ hỗn loạn. Tâm lúc này giống như một mặt hồ không một gợn sóng, hoặc như ngọn đèn dầu được đặt ở nơi kín gió, cháy một cách thẳng đứng và soi sáng rõ ràng.

• Tịch tĩnh là trạng thái bên ngoài có thể rất bận rộn, nhưng bên trong cực kỳ bình yên. Bạn vẫn làm việc, vẫn giao tiếp, nhưng tâm bạn không bị cuốn theo dòng xoáy của khen chê, được mất.
• Nó là năng lượng làm chủ suy nghĩ. Thay vì để suy nghĩ dắt mũi (vừa làm việc này đã lo việc khác), người có định có thể bảo tâm mình "hãy dừng lại" và tâm sẽ dừng lại, bảo "hãy tập trung" và tâm sẽ tập trung hoàn toàn.

• Nhìn rõ mọi thứ: Nước có lặng thì bóng trăng mới hiện ra rõ nét. Tâm có định thì bạn mới nhìn rõ các chuyển động vi tế của cảm xúc, nhìn thấu các bản chất vô thường, vô ngã (tức là sinh ra Tuệ).
• Không bị kích động: Khi một biến cố ập đến, người có nội tâm tịch tĩnh không hoảng loạn. Họ dừng lại, quan sát toàn cảnh bằng sự sáng suốt và đưa ra giải pháp đúng đắn nhất.

1. Giới sinh Định: Nhờ sống đạo đức, không làm điều sai trái (Giới), tâm bạn không bị hối hận, lo âu, nhờ đó tâm dễ dàng đi vào sự im lặng, tập trung (Định).
2. Định sinh Tuệ: Nhờ tâm im lặng và tập trung cao độ (Định), bạn có khả năng quan sát sâu sắc để nhìn thấy bản chất thật của cuộc đời (Tuệ).
3. Tuệ quay lại viên mĩ Giới: Khi đã có trí tuệ thấu suốt cuộc đời (Tuệ), bạn hiểu rõ luật nhân quả, hiểu rõ sự đau khổ của bám chấp. Lúc này, bạn giữ Giới một cách tự nguyện, tự nhiên và trọn vẹn nhất mà không cần phải gồng mình cố gắng.

• Nghĩa đen: "Trú xứ" là nơi ở, nơi trú ngụ; "Không tịch" là trống trải, vắng vẻ, không có sự ồn ào náo nhiệt. Thời Đức Phật, đây là những gốc cây, hang đá, nhà trống, hoặc các khu rừng sâu, cách xa làng mạc đông đúc.
• Nghĩa thực tế trong đời sống: Là một không gian yên tĩnh, không bị làm phiền bởi tiếng ồn, phim ảnh, mạng xã hội hay các cuộc hội hè.
• Bản chất tinh thần: Đức Phật dạy "ưa thích sống tại các trú xứ không tịch" không phải là để trốn đời ích kỷ, mà vì tâm con người rất dễ bị cảnh vật xung quanh lôi kéo. Khi ở một nơi yên ắng, các giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi...) không bị kích thích bởi các tác nhân bên ngoài, nhờ đó tâm trí mới có cơ hội quay vào bên trong để sạc lại năng lượng và thực hành định lực.
• Ứng dụng ngày nay: Đối với người bận rộn, "trú xứ không tịch" có thể là một góc phòng yên tĩnh trong nhà vào sáng sớm, một góc công viên vắng người, hoặc đơn giản là việc bạn chủ động tắt hết thông báo điện thoại để ngồi yên một mình trong 30 phút.

• Định nghĩa: "Quán" là quan sát, nhìn sâu, soi rọi; "Hạnh" là hành động, sự thực hành mang tính chất liên tục, đều đặn tạo thành một thói quen (hạnh kiểm/hành trì). "Quán hạnh" là phương pháp rèn luyện tâm trí bằng cách liên tục quan sát và soi rọi bản chất của mọi hiện tượng.
• Cách vận hành: Người thực hành quán hạnh không ngồi im để suy nghĩ mông lung, mà họ dùng tâm tĩnh lặng để nhìn thẳng vào:
  • Thân thể: Sự thở, sự chuyển động, sự già đi của thân.
  • Cảm thọ: Cảm giác dễ chịu, khó chịu, hay trung tính đang diễn ra.
  • Tâm trí: Biết rõ tâm mình đang tham, đang giận, đang lo lắng hay đang bình an.
• Mục đích: Nhờ có "Quán hạnh", bạn sẽ trực tiếp nhìn thấy tính chất Vô thường (đến rồi đi) và Vô ngã (không có cái tôi cố định) của mọi thứ. Ví dụ, khi một cơn giận nổi lên, thay vì lao vào cãi vã, người có quán hạnh sẽ đứng lại quan sát cơn giận: "Nó bắt đầu từ đâu? Nó làm tim mình đập nhanh ra sao? Nó đang dịu đi thế nào?". Khi quan sát như vậy, cơn giận tự động tan biến mà không cần đè nén.

• Nghĩa đen: "Lậu" là rỉ ra, chảy ra, rò rỉ (như cái bình bị nứt làm chảy nước ra ngoài); "Hoặc" là mê lầm, mờ mịt, sai trái. "Lậu hoặc" là những thói hư tật xấu, những tầng tâm thức ô nhiễm âm thầm rò rỉ ra bên ngoài qua lời nói, hành động và suy nghĩ của chúng ta hàng ngày, làm tiêu hao năng lượng thiện lành và giữ chân chúng ta trong đau khổ.
• Ba loại lậu hoặc chính (Phật giáo thường chia làm 3 hoặc 4 loại):
  1. Dục lậu: Sự rò rỉ của lòng ham muốn, tham đắm vào các khoái lạc giác quan (ham ăn ngon, mặc đẹp, ham tiền tài, danh vọng, sắc dục).
  2. Hữu lậu: Sự rò rỉ của ham muốn được tồn tại, bám chấp vào một vị thế, mong muốn cái "Tôi" này phải bất tử, phải luôn đứng trên người khác, hoặc bám chấp vào các cõi sống.
  3. Vô minh lậu: Sự rò rỉ của sự thiếu hiểu biết, không nhìn thấy sự thật cuộc đời, sống mù quáng theo bản năng.
• Ý nghĩa cốt lõi trong bài kinh: Trong Kinh Ước Nguyện, Đức Phật nhấn mạnh ước nguyện tối thượng của một bậc tu hành là "Đoạn trừ các lậu hoặc" (chứng quả A-la-hán). Khi các vết nứt lậu hoặc được vá lành, tâm trí bạn không còn một chút ô nhiễm nào, lúc đó sự bình an tự tại tuyệt đối sẽ hiển lộ.

• Tư thế: Ngồi thẳng lưng (hoặc đứng, đi đều được), thả lỏng hai vai và cơ mặt.
• Hành động: Nhắm mắt lại (hoặc nhìn xuống một điểm cố định) và bắt đầu quan sát hơi thở tự nhiên của mình. Không cần cố gắng thở dài hay ngắn, hãy để cơ thể tự thở.
• Lời thầm gọi (Quán):
  • Khi hít vào, biết rõ: "Tôi đang hít vào" (Cảm nhận luồng không khí mát đi qua mũi).
  • Khi thở ra, biết rõ: "Tôi đang thở ra" (Cảm nhận luồng không khí ấm đi ra ngoài).

• Không đè nén, không chạy theo: Thông thường, khi giận, chúng ta sẽ quát mắng (chạy theo cơn giận) hoặc cố kìm nén vào trong (đè nén). Thực hành Quán hạnh có nghĩa là bạn chọn con đường thứ ba: Đứng lại và quan sát.
• Cách thực hành: Hãy đóng vai là một "người quan sát khách quan" xem cơn giận giống như một đám mây đang bay qua bầu trời tâm trí bạn. Tự hỏi và cảm nhận:
  • "Cơn giận này đang làm người mình nóng lên ở đâu?" (Hồi hộp, tim đập nhanh, căng cơ mặt?).
  • "Ý nghĩ nào đang nuôi dưỡng cơn giận này?" (Do người kia nói sai, do mình bị bất công?).
  • Thầm gọi tên cảm xúc: "À, tâm ta đang có sự bực bội".

• Thấy tính Vô thường: Hãy để ý xem, hơi thở đi vào rồi nó phải đi ra, không thể giữ lại mãi. Cơn giận hay nỗi buồn cũng vậy, nó xuất hiện một lúc, đạt đến đỉnh điểm, rồi từ từ dịu xuống và biến mất. Không có cảm xúc nào kéo dài mãi mãi.
• Thầm nhủ: Khi nhìn thấy sự sinh diệt đó, bạn tự nhủ trong đầu: "Cái này cũng là vô thường, rồi nó sẽ qua thôi".

1. Dừng: Dừng hành động, dừng nói năng ngay lập tức trong 10 giây.
2. Thở: Hít sâu và thở chậm 3 hơi, cảm nhận hơi thở.
3. Quan sát: Nhìn thẳng vào cảm xúc trong tâm, thấy nó đến rồi thấy nó đi, không bám giữ.

• 01. Nói không với bạo lực: Không đánh đập, không làm tổn thương người và động vật.
• 02. Bảo vệ sinh mạng: Hạn chế sát sinh, chủ động phóng sinh hoặc cứu giúp sinh vật nhỏ.
• 03. Tôn trọng tài sản: Không lấy bất cứ món đồ nào nếu không được sự cho phép.
• 04. Không tham lam: Trả lại đồ đánh rơi, không tơ hào tiền bạc công quỹ.
• 05. Chung thủy tuyệt đối: Tôn trọng mối quan hệ một vợ một chồng, không tà dâm.
• 06. Tôn trọng ranh giới: Không có hành vi quấy rối hoặc làm phiền không gian riêng của người khác.
• 07. Cai chất kích thích: Không uống rượu bia say sưa, không sử dụng chất gây nghiện.
• 08. Ăn uống tỉnh thức: Ăn đủ lượng, không ăn quá đà vì thỏa mãn vị giác.
• 09. Chăm sóc thân thể: Giữ gìn vệ sinh cá nhân, không để cơ thể lôi thôi.
• 10. Giữ gìn không gian sống: Dọn dẹp phòng ngủ, nơi làm việc ngăn nắp, sạch sẽ.
• 11. Tác phong từ tốn: Đi đứng nhẹ nhàng, ngồi thẳng lưng, nằm ngay ngắn.
• 12. Bảo vệ môi trường: Không vứt rác bừa bãi, nhặt rác nơi công cộng khi thấy.
• 13. Tiết kiệm tài nguyên: Tắt điện, nước khi không sử dụng để tránh lãng phí.
• 14. Trang phục trang nhã: Ăn mặc lịch sự, phù hợp với hoàn cảnh, không khoe khoang.

• 15. Nói lời sự thật: Luôn trung thực, không thêu dệt, không nói dối để trục lợi.
• 16. Nói lời hòa hợp: Không nói lời đâm thọc, chia rẽ nội bộ, nói xấu sau lưng.
• 17. Nói lời từ ái: Sử dụng ngôn từ nhẹ nhàng, không chửi thề, không mắng nhiếc.
• 18. Nói lời giá trị: Không tán gẫu vô bổ, không bàn tán chuyện thị phi của thiên hạ.
• 19. Biết giữ bí mật: Không phát tán chuyện đời tư mà người khác đã tin tưởng kể cho bạn.
• 20. Uốn lưỡi 7 lần: Dừng lại 3 giây trước khi định nói một lời tức giận.
• 21. Khen ngợi chân thành: Chủ động công nhận điểm tốt và thành tựu của người khác.
• 22. Sửa sai nhẹ nhàng: Góp ý lỗi lầm của người khác một cách kín đáo và tôn trọng.
• 23. Im lặng khi cần thiết: Giữ im lặng khi không có điều gì tốt đẹp để nói.

• 24. Kiếm tiền chân chính: Không làm các nghề gây hại (buôn vũ khí, độc dược, lừa đảo).
• 25. Giữ đúng chữ tín: Đã hứa điều gì, bằng mọi giá phải hoàn thành đúng hẹn.
• 26. Đúng giờ: Luôn có mặt trước cuộc hẹn 5 phút, tôn trọng thời gian của người khác.
• 27. Tuân thủ pháp luật: Chấp hành luật giao thông và quy định tại nơi cư trú.
• 28. Hiếu thảo cha mẹ: Quan tâm, chăm sóc và đỡ đần cha mẹ khi già yếu.
• 29. Sống giản dị: Chỉ mua những gì thực sự cần, không chạy theo xu hướng xa hoa.
• 30. Tự lập: Tự giải quyết việc của mình, không ỷ lại hay làm phiền người khác.
• 31. Chịu trách nhiệm: Thừa nhận lỗi sai của mình, không đổ lỗi cho hoàn cảnh.
• 32. Kính trên nhường dưới: Lễ phép với người lớn tuổi, bao dung với người nhỏ tuổi.
• 33. Hạn chế nợ nần: Quản lý tài chính tốt, không vay mượn để tiêu xài hoang phí.
• 34. Từ chối điều xấu: Can đảm nói "Không" trước những lời rủ rê làm việc bất chính.
• 35. Biết ơn cuộc sống: Thầm cảm ơn mỗi bữa ăn, mỗi người đã giúp đỡ mình.
• 36. Đền ơn đáp nghĩa: Tìm cách giúp lại những người từng có ơn với mình.
• 37. Tôn trọng công lao: Không chê bai, xem nhẹ thành quả lao động của người khác.
• 38. Sống hòa thuận: Chủ động làm lành trước khi có mâu thuẫn trong gia đình.
• 39. Tránh nơi thị phi: Không lui tới những môi trường dễ phát sinh tệ nạn, cờ bạc.
• 40. Sổ tay sám hối: Cuối ngày tự kiểm điểm các lỗi trong ngày để ngày mai sửa đổi.

• 41. Thiền sáng sớm: Dành 10–15 phút ngồi tĩnh lặng quan sát hơi thở ngay khi thức dậy.
• 42. Thiền buông thư: Thả lỏng toàn bộ cơ thể từ đầu đến chân trước khi ngủ.
• 43. Hơi thở chánh niệm: Hít vào biết mình hít vào, thở ra biết mình thở ra mọi lúc.
• 44. Đếm hơi thở: Đếm từ 1 đến 10 theo chu kỳ thở để cắt đứt dòng suy nghĩ miên man.
• 45. Bước đi chánh niệm: Cảm nhận lòng bàn chân chạm đất khi đi bộ, không vội vã.
• 46. Nhai chánh niệm: Khi ăn, chỉ tập trung nhai và cảm nhận hương vị, không xem điện thoại.
• 47. Uống trà tỉnh thức: Cảm nhận độ ấm, mùi hương của ly nước khi uống.
• 48. Làm việc đơn nhiệm: Chỉ làm một việc tại một thời điểm, làm xong mới qua việc khác.

• 49. Nhận diện cơn giận: Khi giận, tự nhủ: "Tâm ta đang có cơn giận", không hành động.
• 50. Nhận diện nỗi buồn: Quan sát nỗi buồn như một đám mây, để nó tự đến tự đi.
• 51. Nhận diện sự lo lắng: Khi lo âu, đưa tâm về cảm nhận nhịp đập của trái tim để bình tĩnh.
• 52. Không dính mắc lời khen: Khi được khen, mỉm cười ghi nhận nhưng không tự mãn.
• 53. Bất động trước lời chê: Nghe lời chỉ trích với tâm thế học hỏi, không nổi xung.
• 54. Cắt cơn suy diễn: Khi đầu óc tự vẽ ra kịch bản tiêu cực, lập tức tập trung vào hơi thở sâu.
• 55. Chấp nhận hiện tại: Khi gặp kẹt xe, trời mưa, tập mỉm cười chấp nhận thay vì bực bội.
• 56. Nhường nhịn tranh luận: Thôi tranh cãi đúng sai trong các cuộc tranh luận vô bổ.
• 57. Tâm tùy hỷ: Chủ động chúc mừng khi thấy người khác thành công, may mắn.
• 58. Rải tâm từ: Thầm chúc cho tất cả mọi người xung quanh (kể cả người ghét mình) được bình an.
• 59. Bao dung lỗi lầm: Tha thứ cho lỗi lầm của người khác để giải thoát cho tâm mình.

• 60. Cai nghiện công nghệ: Dành ra ít nhất 1 tiếng mỗi ngày hoàn toàn không chạm vào điện thoại.
• 61. Góc không tịch: Tạo một góc yên tĩnh trong nhà làm nơi ngồi thiền hoặc đọc sách.
• 62. Thực hành tịnh khẩu: Tập giữ im lặng hoàn toàn trong 1–2 tiếng mỗi tuần.
• 63. Sàng lọc thông tin: Hủy theo dõi các trang mạng xã hội giật gân, bạo lực, tiêu cực.
• 64. Tận hưởng sự cô đơn: Tập ở một mình mà không cảm thấy cô đơn hay cần người nói chuyện.
• 65. Hòa mình vào thiên nhiên: Dành thời gian ngắm cây cối, mây trời để làm dịu tâm trí.
• 66. Nghe sâu: Khi người khác nói, tập trung nghe trọn vẹn, không ngắt lời, không phán xét.
• 67. Trì hoãn mua sắm: Đợi 48 tiếng trước khi quyết định mua một món đồ không thiết yếu.
• 68. Ngủ nghỉ điều độ: Đi ngủ trước 11h đêm để tinh thần luôn sáng suốt, định tĩnh.
• 69. Không thức muộn lướt web: Tắt mọi thiết bị điện tử trước khi đi ngủ 30 phút.
• 70. Giữ tâm trống rỗng: Tập ngồi yên không làm gì, không suy nghĩ gì trong 5 phút.
• 71. Tập trung học tập: Khi đọc sách hay học tập, tắt hết các thông báo tin nhắn.
• 72. Kiên nhẫn xếp hàng: Xem việc chờ đợi là cơ hội để thực hành quan sát hơi thở.
• 73. Lao tác chánh niệm: Khi quét nhà, rửa bát, tập trung 100% vào đôi tay và động tác.
• 74. Không giữ hận thù: Buông bỏ mọi ấm ức trước khi nhắm mắt đi ngủ.
• 75. Tự tạo niềm vui: Học cách tự làm mình hạnh phúc bằng các thói quen lành mạnh.

• 76. Quán chiếu vô thường: Nhìn mọi vật xung quanh và tự nhắc: "Cái này rồi cũng sẽ thay đổi".
• 77. Quán chiếu sự mất mát: Khi mất đồ, tự nhủ: "Vốn dĩ nó không thuộc về mình mãi mãi".
• 78. Quán chiếu nhân quả: Trước khi làm gì, tự hỏi: "Việc này gieo nhân gì, gặt quả gì?".
• 79. Tìm nguyên nhân cốt lõi: Khi xảy ra sự cố, đi tìm nguyên nhân gốc rễ thay vì sửa phần ngọn.
• 80. Quán chiếu sự sinh diệt: Quan sát ý nghĩ sinh lên rồi mất đi, biết chúng không bền vững.
• 81. Tư duy duyên khởi: Nhìn một bát cơm, thấy công sức của người nông dân, đất, nước, ánh sáng hội tụ.
• 82. Nhìn nhận đa chiều: Đặt mình vào vị trí của người đối diện để hiểu hành vi của họ.
• 83. Sống trong hiện tại: Nhắc nhở bản thân không nuối tiếc quá khứ, không lo sợ tương lai.
• 84. Quán chiếu thân thể: Nhớ rằng thân này rồi sẽ già, bệnh và chết đi, không nên quá bám chấp.
• 85. Nhận diện cái bẫy cảm xúc: Thấy rõ những thú vui nhất thời thường để lại hậu quả lâu dài.

• 86. Quan sát cái "Tôi": Nhận diện khi cái tôi muốn thể hiện, khoe khoang để dừng lại.
• 87. Không tự ái: Coi lời chê bai chỉ là những âm thanh vô thường, không để cái "Tôi" bị tổn thương.
• 88. Học hỏi như chiếc ly rỗng: Luôn giữ tinh thần cầu thị, không cho rằng mình biết tuốt.
• 89. Chấp nhận sự khác biệt: Thừa nhận mỗi người có một góc nhìn và nghiệp lực riêng, không bắt họ giống mình.
• 90. Buông bỏ sự kiểm soát: Chấp nhận thế gian vận hành theo quy luật khách quan, không theo ý mình.
• 91. Thực hành vô ngã trong công việc: Làm tốt phần việc của mình mà không cần được vinh danh.
• 92. Tha thứ cho chính mình: Chấp nhận những sai lầm cũ, rút bài học và không dằn vặt bản thân.
• 93. Đối diện sự thật: Sẵn sàng nhìn thẳng vào những điều bất như ý thay vì trốn tránh.
• 94. Đơn giản hóa suy nghĩ: Không suy diễn, không phức tạp hóa các mối quan hệ.
• 95. Tư duy độc lập: Không chạy theo tâm lý đám đông khi chưa hiểu rõ bản chất vấn đề.

• 96. Bố thí tài vật: Sẻ chia đồ ăn, tiền bạc, quần áo cho người nghèo khó hơn.
• 97. Bố thí thời gian: Tham gia các hoạt động tình nguyện, giúp đỡ cộng đồng.
• 98. Bố thí tri thức: Chỉ dẫn tận tình kinh nghiệm, kiến thức cho người khác mà không giấu nghề.
• 99. Bố thí vô úy: An ủi, động viên, giúp người khác bớt sợ hãi trước khó khăn.
• 100. Làm việc thiện thầm lặng: Giúp đỡ người khác mà không để lại tên tuổi, không cần trả ơn.
• 101. Hiến máu nhân đạo: Sẻ chia giọt máu cứu người nếu sức khỏe cho phép.
• 102. Trồng cây xanh: Góp phần bảo vệ lá phổi xanh cho trái đất.
• 103. Xem nhẹ vật chất: Coi tiền bạc là phương tiện để sống và giúp đời, không phải mục đích sống.
• 104. Sống tùy duyên: Nỗ lực hết sức mình nhưng an lòng, tự tại với kết quả nhận được.
• 105. Xả ly cảm xúc cực đoan: Tập giữ tâm bình thản khi trúng số hoặc khi mất tiền.
• 106. Nhắc nhở về cái chết: Ý thức cuộc đời ngắn ngủi để sống trọn vẹn từng ngày từng giờ.
• 107. Tìm bạn lành (Thiện tri thức): Kết giao với những người có trí tuệ và đạo đức để cùng tiến bộ.
• 108. Giữ tâm bất động: Đứng vững trước 8 ngọn gió cuộc đời (Được - mất, khen - chê, danh thơm - tiếng xấu, hạnh phúc - khổ đau).

1. Chọn ra 3 điều trong nhóm Giới, 3 điều trong nhóm Định, và 3 điều trong nhóm Tuệ phù hợp nhất với hoàn cảnh hiện tại của bạn.
2. Thực hành thuần thục 9 điều đó trong vòng 21 ngày cho thành thói quen tự nhiên.
3. Tiếp tục mở rộng và chọn thêm các điều khác.