KTB 01
Kinh Pháp Môn Căn Bản (Mūlapariyāya Sutta) là bài kinh số 1 trong tập I của Kinh Trung Bộ (Majjhima Nikāya), do Hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ nguyên bản Pali. [1, 2]
Nội dung cốt lõi của bài kinh
- Ý nghĩa tên gọi: "Căn bản" (mūla) chỉ gốc rễ của sự chấp trước và nhận thức sai lầm do Tưởng (saññā) chi phối, từ đó sinh ra các quan niệm sai lầm về ngã và thế giới. [1]
- Cấu trúc bài giảng: Đức Phật phân tích nhận thức của 4 hạng người đối với các pháp (từ các đại địa, nước, lửa, gió, chúng sinh, chư thiên cho đến Niết-bàn):
- Hạng phàm夫 (chưa nghe pháp): Thường nhận thức sai lầm, nghĩ ngợi, bám chấp và dục hỷ theo các pháp.
- Hạng hữu học (đang tu tập): Nhận diện sai lầm và nỗ lực đoạn trừ tham ái, cấu uế.
- Hạng A-la-hán (đã hoàn mãn): Đã đoạn tận tham, sân, si; thấy các pháp đúng như thật mà không khởi tâm bám chấp hay sở hữu.
- Như Lai (Bậc Chánh Đẳng Giác): Thắng trí hoàn toàn các pháp nhưng không vướng kẹt, không sinh tâm dục hỷ. [1]
- Mục đích: Phá trừ lớp "thân kiến" và vô minh vi tế ngay tại gốc rễ của tâm thức thay vì chỉ giải quyết ngọn ngành hiện tượng.
Đọc và nghe kinh trực tuyến
- Đọc văn bản tiếng Việt tại Trung Bộ Kinh - Kinh Pháp Môn Căn Bản.
- Tham khảo mục lục toàn bộ các bài kinh tại Theravada.vn. [1, 2]
1. Tóm tắt nội dung bài kinh
Bài kinh là một bản đồ tâm lý học sâu sắc, phân tích cơ chế nhận thức của 4 hạng người đối với 24 hiện tượng (các pháp) từ vật chất thô sơ như Đất, Nước, Lửa, Gió đến các trạng thái tâm linh cao như Không gian, Niết-bàn.
- Hạng phàm phu: Nghe/thấy một đối tượng \(\rightarrow \) Tưởng tri (nhận thức qua lăng kính chủ quan) \(\rightarrow \) Nghĩ tưởng đối tượng \(\rightarrow \) Nghĩ tưởng về đối tượng \(\rightarrow \) Tự nghĩ: "Đối tượng là của tôi" \(\rightarrow \) Dục hỷ (đắm say, bám chấp) và đau khổ.
- Hạng hữu học: Thấy đối tượng \(\rightarrow \) Thắng tri (nhận thức rõ ràng bằng tuệ) \(\rightarrow \) Nhận diện sự bám chấp \(\rightarrow \) Nỗ lực đoạn trừ ham muốn sở hữu.
- Hạng A-la-hán & Như Lai: Thấy đối tượng \(\rightarrow \) Thắng tri \(\rightarrow \) Không nghĩ tưởng đối tượng \(\rightarrow \) Không nghĩ tưởng về đối tượng \(\rightarrow \) Không tự nhận là của mình \(\rightarrow \) Tâm hoàn toàn tự do, giải thoát.
2. Lời dạy cốt lõi của Đức Phật
Gốc rễ của mọi nỗi khổ không nằm ở bản chất của vạn vật ngoại cảnh, mà nằm ở thói quen chiếm hữu của tâm thức thông qua ba trục độc hại:
- Ái dục (Taṇhā): "Cái này thật dễ chịu, tôi phải có nó".
- Mạn tưởng (Māna): "Tôi là thế này, tôi hơn/kém người kia".
- Tà kiến (Diṭṭhi): "Cái này là tôi, cái này là của tôi, là tự ngã của tôi".
Đức Phật nhấn mạnh: Khi bạn dán nhãn một đối tượng, một danh vọng hay một mối quan hệ là "của tôi", bạn đã tự bỏ tù chính mình vào vòng lặp của sợ hãi, lo lắng và thất vọng.
3. Cách tu tập theo bản kinh
Để chuyển hóa từ tâm lý "phàm phu" sang "bậc tu tập", bạn cần rèn luyện tiến trình nhận thức từ Tưởng tri (hiểu sai) sang Thắng tri (hiểu đúng bản chất) bằng cách:
- Quan sát không dán nhãn: Tập quan sát mọi việc đúng như nó đang là. Không vội vàng đưa định kiến cá nhân, cảm xúc yêu/ghét hay phán xét vào sự vật.
- Nhận diện "Cái Tôi": Khi có một suy nghĩ tiêu cực hoặc tranh chấp hiện lên, hãy dừng lại hỏi: "Cái gì đang bị tổn thương ở đây? Có phải là cái tôi ảo tưởng của mình không?"
- Thực hành buông xả tự tâm: Nhìn thấy tính chất vô thường (dễ thay đổi) và vô ngã (không có gì cố định) của vạn vật để tâm không sinh khởi tâm lý chiếm đoạt, thao túng.
4. Ứng dụng thực tế trong đời sống hàng ngày
Bạn có thể đưa tinh thần của Kinh Pháp Môn Căn Bản vào cuộc sống bận rộn thông qua 3 bài học thực tế sau:
💼 Trong công việc và danh vọng
- Thực tế: Bạn đạt được một thành tựu lớn hoặc bị sếp khiển trách.
- Ứng dụng: Nhận biết thành công hay thất bại chỉ là kết quả của các duyên (sự nỗ lực, may mắn, thời thế). Không kiêu ngạo khi thắng, không suy sụp khi thua. Thay vì nghĩ "Sự nghiệp của tôi đang sụp đổ", hãy nhìn thuần túy: "Dự án này đang gặp lỗi và cần sửa đổi".
🏡 Trong các mối quan hệ tình cảm
- Thực tế: Sự bám chấp, muốn kiểm soát người yêu, bạn đời hoặc con cái.
- Ứng dụng: Nhận diện rằng người thương là một cá thể độc lập, không phải "vật sở hữu của tôi". Yêu thương trong sự tôn trọng không ràng buộc sẽ giúp mối quan hệ bớt ngột ngạt, giảm thiểu ghen tuông và bạo lực tinh thần.
🧘 Đối với cảm xúc và sức khỏe bản thân
- Thực tế: Khi cơ thể bị bệnh hoặc tâm trạng rơi vào trầm cảm, lo âu.
- Ứng dụng: Không đồng hóa mình với cơn đau. Thay vì nghĩ "Tôi đang đau khổ, tôi bất hạnh", hãy chuyển dịch nhận thức sang "Cơ thể đang có cảm giác đau" hoặc "Tâm trí đang có một cơn giận vận hành". Việc tách rời "cái tôi" ra khỏi cảm xúc giúp cơn giận tự sinh rồi tự diệt mà không cào xé nội tâm bạn.
Nếu bạn muốn áp dụng sâu hơn, bạn có muốn tôi hướng dẫn chi tiết một bài tập thiền quán sát ngắn (5 phút) để nhận diện và tách rời "cái tôi" trong đời sống hàng ngày không?
100 cách ứng dụng lời Phật dạy từ Bản kinh này vào đời sống!
Ứng dụng tinh thần của Kinh Pháp Môn Căn Bản (Mūlapariyāya Sutta) là hành trình chuyển hóa tâm thức từ Tưởng tri (nhận thức qua lăng kính sai lệch, dán nhãn, đồng hóa "của tôi") sang Thắng tri (thấy rõ bản chất chân thật, không bám chấp).
Dưới đây là hành trình thực hành toàn diện được chia làm 5 phương diện cuộc sống. Mọi hành động đều hướng đến một mục tiêu duy nhất: Nhận diện và buông xả cái tôi ảo tưởng để đạt được tự do tự tại.
MỤC LỤC
- Phần 1: Làm chủ Tâm trí & Cảm xúc cá nhân (1–25)
- Phần 2: Quản trị Công việc & Sự nghiệp (26–45)
- Phần 3: Nuôi dưỡng các Mối quan hệ & Gia đình (46–65)
- Phần 4: Ứng xử với Tài sản & Tiêu dùng (66–80)
- Phần 5: Chăm sóc Thân thể & Lối sống hàng ngày (81–100)
PHẦN 1: LÀM CHỦ TÂM TRÍ & CẢM XÚC CÁ NHÂN (1–25)
- 1. Tách biệt cơn giận: Khi tức giận, nói thầm: "Có cơn giận đang khởi sinh", thay vì "Tôi đang giận".
- 2. Chào đón nỗi buồn: Nhìn nỗi buồn như một đám mây bay qua tâm trí, không xua đuổi, không đồng hóa.
- 3. Ghi nhận suy nghĩ: Ngồi im quan sát suy nghĩ luân chuyển mà không chạy theo câu chuyện của chúng.
- 4. Không nhai lại quá khứ: Khi nhớ về lỗi lầm cũ, nhận diện đó chỉ là ký ức (Tưởng), không phải thực tại.
- 5. Ngừng vẽ viễn cảnh tương lai: Khi lo lắng về ngày mai, định thần lại và nhìn vào bước chân hiện tại.
- 6. Nhận diện sự ghen tị: Khi thấy người khác hơn mình, nhận diện tâm so sánh (Mạn tưởng) đang vận hành.
- 7. Hạ cái tôi khi tranh luận: Nhận biết ý kiến của mình chỉ là một góc nhìn, không phải là chân lý tuyệt đối.
- 8. Chấp nhận sự thay đổi của tâm trạng: Sáng vui, chiều buồn là chuyện tự nhiên, không cố níu giữ niềm vui.
- 9. Tập làm người quan sát: Nhìn cuộc đời như một bộ phim, mình là khán giả ngồi xem chứ không đóng vai nạn nhân.
- 10. Đối diện với lời khen: Nghe lời khen, mỉm cười ghi nhận rồi buông, không để nó nuôi lớn lòng kiêu ngạo.
- 11. Đối diện với lời chê: Nhìn lời chê như một luồng gió thổi qua tai, không giữ lại trong lòng để tự hành hạ.
- 12. Buông bỏ sự hối hận độc hại: Biết sai thì sửa, không dằn vặt bản thân bằng suy nghĩ "Mình là kẻ tồi tệ".
- 13. Nhận diện sự cô đơn: Khi thấy cô đơn, quay về quan sát hơi thở thay vì vội vã tìm người lấp liếm.
- 14. Không dán nhãn bản thân: Ngừng tự nói "Tôi là kẻ thất bại" hay "Tôi là người hướng nội hướng ngoại".
- 15. Trải nghiệm trọn vẹn cảm giác xúc giác: Khi chạm vào nước lạnh, chỉ biết là lạnh, không thêm bớt ghét bỏ.
- 16. Giảm thiểu định kiến: Gặp một người lạ, không dùng kinh nghiệm cũ để phán xét nhân cách của họ.
- 17. Thả lỏng sự kỳ vọng: Làm việc hết mình nhưng không tự trói buộc tâm trí vào một kết quả định sẵn.
- 18. Thực hành im lặng định kỳ: Dành 10 phút mỗi ngày im lặng tuyệt đối để tâm trí được nghỉ ngơi khỏi việc dán nhãn.
- 19. Nhận diện lòng tham vi tế: Khi khởi tâm muốn người khác phải hiểu mình, nhận biết đó là ái dục ngầm ẩn.
- 20. Chấp nhận sự bất toàn: Nhìn những khuyết điểm trên khuôn mặt hay cơ thể một cách thuần túy, không tự ti.
- 21. Không thần thánh hóa thần tượng: Nhìn các vĩ nhân như những con người có phẩm chất tốt để học hỏi, không cuồng tín.
- 22. Tự hỏi khi tổn thương: "Cái gì đang bị tổn thương ở đây? Cái tôi hay sự thật?"
- 23. Quan sát nỗi sợ: Khi sợ hãi (sợ tối, sợ ma, sợ chết), nhìn thẳng vào cảm giác run rẩy của cơ thể để nó tự tan.
- 24. Hóa giải sự tự mãn: Khi làm được việc tốt, nghĩ rằng do nhiều điều kiện hợp thành, không phải chỉ do tài năng của mình.
- 25. Trân trọng giây phút hiện tại: Nhìn vạn vật xung quanh như lần đầu tiên được thấy, không kèm theo thành kiến.
PHẦN 2: QUẢN TRỊ CÔNG VIỆC & SỰ NGHIỆP (26–45)
- 26. Tách rời danh tính khỏi chức danh: Bạn là người đang làm giám đốc/nhân viên, chức danh đó không phải là con người thật của bạn.
- 27. Làm việc không cầu danh: Hoàn thành nhiệm vụ vì lợi ích chung, không phải để được sếp khen thưởng, tung hô.
- 28. Đón nhận thất bại dự án: Dự án hỏng chỉ là do thiếu điều kiện thích hợp, không đồng nghĩa với việc bạn bất tài.
- 29. Không tranh công: Nhường hào quang cho đồng nghiệp khi làm việc nhóm nếu điều đó giúp tập thể gắn kết.
- 30. Lắng nghe phản hồi của đồng nghiệp: Xem lời góp ý là dữ liệu để cải tiến công việc, không phải là cuộc tấn công cá nhân.
- 31. Quản lý áp dực doanh số: Xem các con số KPI là mục tiêu định hướng, không để chúng thao túng sự bình an của tâm.
- 32. Đối xử công bằng với nhân sự: Không thiên vị nhân viên khen mình, không trù dập nhân viên hay phản biện mình.
- 33. Rời bỏ văn hóa buôn chuyện: Không tham gia vào các cuộc bàn tán, thêu dệt tin đồn về đời tư đồng nghiệp tại công sở.
- 34. Làm chủ sự cạnh tranh: Cạnh tranh lành mạnh để tiến bộ, không dùng thủ đoạn triệt hạ đối thủ để thỏa mãn cái tôi.
- 35. Không sở hữu quy trình: Sẵn sàng chia sẻ bí quyết công việc cho người mới, không giấu nghề vì sợ mất vị thế.
- 36. Đối diện với việc mất việc: Nhìn nhận việc sa thải như một sự chuyển dịch của nhân duyên để tìm hướng đi mới.
- 37. Tránh bẫy "cuồng việc": Không biến công việc thành nơi trốn tránh các vấn đề nội tâm hoặc khủng hoảng gia đình.
- 38. Ra quyết định dựa trên dữ liệu: Loại bỏ cảm tính yêu ghét cá nhân khi phê duyệt các kế hoạch kinh doanh.
- 39. Điềm tĩnh khi đối tác hủy hợp đồng: Tiếp tục tìm giải pháp thay thế thay vì ngồi oán trách đối tác bất tín.
- 40. Giảm bớt sự cầu toàn cực đoan: Chấp nhận sản phẩm có lỗi nhỏ để sửa dần, không hành hạ bản thân và cấp dưới.
- 41. Tận tụy trong việc nhỏ: Lau dọn bàn làm việc hay viết email đều chú tâm trọn vẹn, không phân biệt việc sang hèn.
- 42. Không đóng vai "vũ trụ trung tâm": Hiểu rằng công ty vẫn vận hành tốt dù không có sự hiện diện của bạn.
- 43. Tôn trọng chuyên môn người khác: Không can thiệp thô bạo vào phần việc của người chuyên nghiệp hơn mình.
- 44. Giữ cái đầu lạnh khi khủng hoảng: Tập trung vào việc "cần làm gì bây giờ" thay vì "ai là người làm sai".
- 45. Kết thúc ngày làm việc: Bước ra khỏi văn phòng là để lại toàn bộ công việc ở lại, không mang lo âu về nhà.
PHẦN 3: NUÔI DƯỠNG CÁC MỐI QUAN HỆ & GIA ĐÌNH (46–65)
- 46. Trả tự do cho con cái: Nuôi dạy con lớn khôn nhưng không coi con là công cụ để thực hiện ước mơ dang dở của cha mẹ.
- 47. Yêu thương không sở hữu: Yêu người bạn đời bằng sự tôn trọng thế giới riêng của họ, không kiểm soát điện thoại, tin nhắn.
- 48. Không đòi hỏi sự đền đáp: Giúp đỡ bạn bè, người thân trong khả năng và quên ngay sau đó, không mong chờ ngày họ trả ơn.
- 49. Chấp nhận sự khác biệt của cha mẹ: Không cố thay đổi tư duy của thế hệ trước, lắng nghe bằng sự thấu hiểu sâu sắc.
- 50. Ngừng so sánh bạn đời: Không đứng núi này trông núi nọ, không mang ưu điểm của người khác ra ép uổng bạn đời mình.
- 51. Hóa giải tranh bận vợ chồng: Khi cãi vã, chủ động im lặng và đi ra chỗ khác để cắt đứt dòng suy nghĩ hơn thua.
- 52. Nhìn thấu sự thay đổi lòng người: Khi bị phản bội, hiểu rằng tình cảm là vô thường, oán hận chỉ làm khổ mình thêm.
- 53. Không áp đặt tiêu chuẩn: Ngừng bắt bạn bè phải cư xử theo cách mà bạn muốn họ cư xử.
- 54. Xin lỗi chân thành: Khi làm sai, nhận lỗi trực tiếp, không vòng vo tìm lý do bào chữa để bảo vệ danh dự ảo.
- 55. Tha thứ cho người làm tổn thương mình: Hiểu rằng họ cư xử tệ vì họ đang bị vô minh và đau khổ dẫn dắt.
- 56. Không tích lũy hận thù: Giải quyết dứt điểm các mâu thuẫn trong ngày, không nhắc lại chuyện cũ từ nhiều năm trước.
- 57. Chia sẻ không phô trương: Làm từ thiện âm thầm, không cần chụp ảnh, đăng bài mạng xã hội để câu tương tác.
- 58. Tôn trọng không gian riêng: Cho phép người thương có những khoảng lặng một mình khi họ gặp áp lực.
- 59. Nghe bằng cả con tim: Khi người khác tâm sự, nghe thuần túy để hiểu, không ngắt lời để đưa ra lời khuyên giáo điều.
- 60. Nhận diện sự phụ thuộc cảm xúc: Không biến người khác thành chỗ dựa duy nhất cho hạnh phúc của cuộc đời mình.
- 61. Chúc phúc cho người yêu cũ: Khi họ tìm được hạnh phúc mới, thật lòng cầu chúc cho họ thay vì sinh lòng đố kỵ.
- 62. Giảm bớt kỳ vọng vào các mối quan hệ: Hiểu rằng không ai có nghĩa vụ phải làm cho bạn vui vẻ suốt cả ngày.
- 63. Đối xử tốt với người khó tính: Nhìn họ bằng lòng trắc ẩn vì biết nội tâm họ đang có rất nhiều bất ổn.
- 64. Rõ ràng trong lời nói: Nói lời chân thật, ngắn gọn, tránh nói ẩn ý khiến người khác phải đoán già đoán non.
- 65. Biết ơn sự hiện diện: Nhìn người thân bằng lòng biết ơn vì họ đang đồng hành cùng mình trong kiếp sống này.
PHẦN 4: ỨNG XỬ VỚI TÀI SẢN & TIÊU DÙNG (66–80)
- 66. Tiêu dùng tỉnh thức: Trước khi mua một món đồ đắt tiền, hỏi: "Mình thực sự cần nó hay cái tôi của mình cần nó?"
- 67. Không khoe khoang tài sản: Mua xe, mua nhà để phục vụ cuộc sống, không phải để làm lóa mắt người xung quanh.
- 68. Coi tài sản là vật mượn của cuộc đời: Giữ gìn nhà cửa, xe cộ cẩn thận nhưng biết rằng một ngày nào đó ta cũng phải để lại tất cả.
- 69. Bình thản trước mất mát nhỏ: Khi rơi tiền hoặc mất đồ, nghĩ rằng của đi thay người, không tiếc nuối làm dằn vặt thân tâm.
- 70. Không biến thương hiệu thành đẳng cấp: Hiểu rằng mặc áo quần hiệu hay áo quần bình dân không làm thay đổi giá trị con người bạn.
- 71. Đơn giản hóa không gian sống: Thanh lý những món đồ không dùng đến trong 6 tháng để tâm trí bớt bám chấp vào vật chất.
- 72. Đầu tư tài chính không tham lam: Đặt ra hạn mức cắt lỗ và chốt lời rõ ràng, không chạy theo đám đông vì lòng tham.
- 73. Sử dụng mạng xã hội thông minh: Không dùng lượt like, lượt follow để định nghĩa giá trị và hạnh phúc của bản thân.
- 74. Coi trọng công năng hơn hình thức: Chọn mua một chiếc điện thoại vì pin bền, máy khỏe thay vì vì nó là mẫu mới nhất để khoe.
- 75. Không tích trữ thực phẩm quá mức: Mua vừa đủ dùng cho gia đình, tránh lãng phí và tập thói quen chia sẻ.
- 76. Trân trọng tài nguyên thiên nhiên: Tiết kiệm từng giọt nước, tắt thiết bị điện khi ra khỏi phòng như hành động tri ân Trái Đất.
- 77. Tránh nợ nần để sĩ diện: Không vay tiền mua sắm trả góp những thứ xa xỉ chỉ để bằng bạn bằng bè.
- 78. Đối diện với biến động thị trường: Khi bất động sản hay chứng khoán xuống giá, bình tĩnh cơ cấu lại, không hoảng loạn.
- 79. Tặng đồ với tâm buông xả: Khi tặng ai đó món đồ cũ, tặng bằng sự trân trọng, không mang tâm lý bề trên ban ơn.
- 80. Thấy đủ là hạnh phúc: Nhìn xuống để thấy mình còn may mắn hơn hàng triệu người, từ đó sinh tâm hoan hỷ, biết đủ.
PHẦN 5: CHĂM SÓC THÂN THỂ & LỐI SỐNG HÀNG NGÀY (81–100)
- 81. Ăn trong chánh niệm: Khi ăn, chỉ biết là đang ăn, cảm nhận hương vị thức ăn, không vừa ăn vừa lướt điện thoại.
- 82. Thể dục không vì hình thể cực đoan: Tập thể thao để cơ thể khỏe mạnh, không phải để cố tạo ra một body sáu múi để đi khoe.
- 83. Lắng nghe tiếng nói của cơ thể: Khi mệt thì đi ngủ, khi đói thì ăn, không dùng chất kích thích để ép cơ thể làm việc quá sức.
- 84. Chấp nhận quy luật lão hóa: Nhìn những nếp nhăn, sợi tóc bạc xuất hiện như một lẽ tự nhiên, không hoảng sợ tìm mọi cách níu kéo tuổi xuân.
- 85. Đi bộ tỉnh thức: Cảm nhận lòng bàn chân tiếp xúc với mặt đất trong mỗi bước đi từ nhà ra bãi xe.
- 86. Điềm tĩnh khi tắc đường: Nhìn dòng người xe cộ như một hiện trạng giao thông, mở nhạc thiền nghe thay vì bấm còi inh ỏi.
- 87. Tắm trong sự thư thái: Cảm nhận dòng nước mát tuôn chảy trên làn da, gột rửa đi những mệt mỏi của ngày dài.
- 88. Đối diện với bệnh tật: Khi mắc bệnh, phối hợp chữa trị với bác sĩ bằng tâm thế bình tĩnh, không oán trách số phận.
- 89. Thiết lập giờ giới nghiêm công nghệ: Tắt toàn bộ thiết bị điện tử trước khi ngủ 1 tiếng để tâm trí lắng dịu xuống.
- 90. Đón nhận thời tiết: Trời mưa thì che ô, trời nắng thì đội mũ, không cằn nhằn hay bực bội vì thời tiết không theo ý mình.
- 91. Dọn dẹp nhà cửa như một bài thiền: Quét nhà, rửa bát bằng sự chú tâm trọn vẹn vào chuyển động của bàn tay.
- 92. Thức dậy không vội vã: Nằm yên trên giường 1 phút sau khi tỉnh dậy, mỉm cười và ý thức mình còn một ngày để sống.
- 93. Giảm thiểu rác thải nhựa: Mang theo túi vải khi đi chợ như một hành động giảm bớt sự tàn phá môi trường.
- 94. Không biến việc tu tập thành trang sức: Không khoe khoang mình thiền được bao lâu, đọc được bao nhiêu kinh sách.
- 95. Đọc sách tinh hoa: Chọn lọc những cuốn sách nuôi dưỡng tâm hồn thay vì đọc những tin tức giật gân, bạo lực.
- 96. Thực hành buông bỏ định kỳ: Mỗi tuần dành 1 ngày hoàn toàn không bàn chuyện tiền bạc, công việc để nuôi dưỡng năng lượng.
- 97. Học cách nói "Không": Từ chối những cuộc nhậu vô bổ một cách lịch sự để bảo vệ sức khỏe và thời gian cá nhân.
- 98. Chấp nhận sự cô độc: Tập ở một mình trong phòng mà vẫn cảm thấy tự tại, không cần bất cứ sự giải trí nào kích thích.
- 99. Suy ngẫm về sự chết: Ý thức rằng cuộc đời này có thể kết thúc bất cứ lúc nào để sống trọn vẹn và tử tế hơn trong hôm nay.
- 100. Luôn mỉm cười với cái tôi: Mỗi khi phát hiện mình đang thể hiện sự ích kỷ, kiêu ngạo, hãy mỉm cười nhận diện nó và nói: "À, ta thấy ngươi rồi nhé!" và nhẹ nhàng buông xuống.